Rotterdam – Het is een onthutsende ontwikkeling: Shell schrijft bijna 1,6 miljard dollar af op een biobrandstoffenfabriek in Pernis die nooit is afgebouwd. De bouw begon in 2022, met grootse plannen om jaarlijks 820.000 ton duurzame brandstoffen te produceren. Maar al in juli 2024 werd de bouw gepauzeerd met een eerste afschrijving van circa 1 miljard dollar, gevolgd door een definitieve stop in september 2025 en een extra afboeking van 600 miljoen dollar in het derde kwartaal – onder het mom van “tegenvallende marktcondities” en “oplopende kosten”. Wat overblijft is een boekhoudkundige afschrijving van astronomische proporties—zonder tastbaar resultaat. En dat roept natuurlijk vragen op. Heel veel vragen?
737 woorden – 4 minuten
Een fabriek als fiscale fictie?
De afschrijving van 1,6 miljard dollar lijkt op het eerste gezicht een verliespost. Maar wie verder kijkt, ziet een mogelijke fiscale strategie. Door deze afschrijving daalt de winst van Shell, en daarmee ook de belastingdruk. In feite kan Shell zo indirect honderden miljoenen aan belastingvoordeel binnenharken. En dat terwijl de fabriek nooit operationeel werd. Geen productie, geen duurzame impact—alleen een verlies op papier. Hoogstens dat een paar vriendjes duur advies mochten geven en dat zij de terreinen voor iets anders gebruiken.
Subsidies zonder tegenprestatie
Shell zou volgens onze berekening voor deze fabriek al meer dan 1,2 miljard euro aan subsidies hebben ontvangen. Volgens kritische analyses, van ondermeer Havennieuws.nl, zou het gaan om ruim 1,2 miljard euro aan publieke steun (zie www.havennieuws.nl/shell-verraad-rotterdam/) – geld dat nu lijkt te verdampen in boekhoudkundige mist. Maar zelfs conservatievere schattingen wijzen op honderden miljoenen aan incentives, zoals EU- en nationale subsidies voor biobrandstoffen, die bedoeld waren om de transitie te versnellen. Shell claimt zelf circa 1 miljard euro te hebben geïnvesteerd, maar in werkelijkheid zijn sinds 2022 alleen een paar heipalen de grond in geslagen.
Was dit een ondoordachte gok op een groene hype, of gewoon een door het hogere management georchestreerde misleiding om iedereen een rad voor de ogen te draaien en minder belasting te hoeven betalen? En als dat klopt, dan heeft Shell geld geïncasseerd voor een project dat nooit tot stand kwam. En nu, met de afschrijving, lijkt het alsof Shell dat geld via een boekhoudkundige omweg alsnog verzilvert. De vraag rijst: was dit vanaf het begin al de opzet?
Rotterdam als decor voor een verdwijntruc
Rotterdam, haar haven en inwoners, die jarenlang loyaal bleven aan Shell, blijft achter met lege handen. Geen fabriek, geen banen, geen duurzame doorbraak. Alleen een afgeschreven droom en een multinational die zich als een dief in de nacht terugtrekt. En dat terwijl andere bedrijven, zoals Neste en Advario, wél investeren in duurzame brandstoffen in de regio. Dit is mijn inzien dan ook geen foutje maar gezien Shell’s geschiedenis, eerder een vooropgezet plan waarbij Shell zich terugtrekt uit wind- en CCS-projecten (Carbon Capture and Storage) met miljardenafschrijvingen, terwijl de fossiele kern intact blijft.
Zo trok Shell zich eerder dit jaar terug uit een Amerikaans offshore windproject met een write-off van bijna 1 miljard dollar, en halveerde het zijn beloften voor low-carbon investeringen tussen 2023 en 2025 – van 10-15 miljard dollar naar circa 8 miljard daadwerkelijk uitgegeven.
Tijd voor transparantie en verantwoording
Wat Shell hier doet, ruikt naar boekhoudfraude of op zijn minst fiscale manipulatie. Dit fiasco ondermijnt niet alleen Rotterdam, maar de hele klimaattransitie: gemiste CO2-reductie van tot wel 2,8 miljoen ton per jaar – genoeg om de uitstoot van een middelgrote stad te neutraliseren – en een signaal dat multinationals subsidies innen zonder langetermijncommitment. Het is tijd dat de gemeente Rotterdam, de provincie Zuid-Holland, de Tweede Kamer, de Belastingdienst en eventueel Europese subsidieverstrekkers dit dossier eens grondig gaan onderzoeken. Want als multinationals via fictieve afschrijvingen publieke middelen kunnen incasseren zonder tegenprestatie, dan is dat het failliet van ons financieel stelsel, dan is al het vertrouwen in de overheid die verstandig omgaat met ons belastinggeld als sneeuw voor de zon verdwenen. Onderzoek is cruciaal – en met de actualiteit in het achterhoofd, is de tijd rijp om Shell’s groene boekhouding open te breken.
Shell mag dan een oliereus zijn, maar Rotterdam verdient meer dan rookgordijnen en afschrijvingen. Het is tijd voor helderheid. Tijd voor verantwoording. Tijd om te vragen: waar is dat geld gebleven? Niels Obbink van de FIOD kennende zal hij er vast geen taskforce op zetten maar wie weet zit er iemand bij de Belastingdienst met een juist moreel kompas. Van Ernst & Young en de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) hoeven wij in deze denk ik niet veel te verwachten.