Oliegiganten laten dikke vinger zien aan de Nederlandse Staat

ByHoofdredactie

18 november 2026
Offshore drilling rigs and a platform supply vessel lay idle on the Cromarty Firth, Scotland.

Den Haag – Terwijl olie- en gasbedrijven jarenlang miljarden verdienden aan de Nederlandse bodemschatten, dreigt de rekening voor het opruimen van hun achtergelaten troep grotendeels bij de belastingbetaler terecht te komen. De ontmanteling van de honderden verouderde olieplatformen op de Noordzee laat zien hoe de lusten werden geprivatiseerd en de lasten steeds meer worden gesocialiseerd.

591 woorden – 3 minuten

Volgens Havendata.nl staan er op de Noordzee momenteel 1.400 olieboorplatformen. 150 daarvan op het Nederlandse deel van de Noordzee. Ruim de helft daarvan moet vóór 2035 worden verwijderd. De totale kosten van de operatie worden geraamd op 6 tot 8 miljard euro. Op papier zijn de exploitanten verantwoordelijk voor de ontmanteling, maar in de praktijk draait de Nederlandse Staat via belastingregelingen en staatsdeelneming voor ongeveer 73 procent van de kosten op.

Wel de lusten, niet de lasten

Jarenlang vormden olie- en gasvelden in de Noordzee een goudmijn voor internationale energieconcerns. De gigantische opbrengsten vloeiden naar aandeelhouders en de overheid nam genoegen met wat belastinginkomsten en een aandeel in de exploitatie via de EBN. Maar nu de velden uitgeput raken, blijkt de EBN zitten met de verouderde olieboorplatformen waarvan de kosten om deze te ontmantelen astronomisch zijn.

Shell Brent Spar als keerpunt

Overigens voelde Shell zich in 1995 nog verantwoordelijk voor de ontmanteling van haar olieboorplatform Brent Spar. Zij wilde deze laten afzinken in de Atlantsch Oceaan maar nadat de Brent Spar door activisten van Greenpeace was geënterd en men daar enorm veel publiciteit mee geneeerde besloot Shell er vanaf te zien. De Brent Spar werd naar een Fjord in Noorwegen gesleept en daar ontmanteld.

Ospar Verdrag

Na het Shell debacle werden oliemaatschappijen in 1998 verplicht om de olieplatformen te verwijderen. Dit werd vastgelegd in de Nederlandse Mijnbouwwet en in internationale afspraken zoals het OSPAR-verdrag. Toch kunnen wij na bijna 30 jaar stellen dat bedrijven schijt hebben aan de nationale en internationale regelgeving want sindsdien is er nog maar een olieboorplatform van de Noordzee terug aan land gebracht.

Milieurisico’s worden doorgeschoven

Nu is verdere uitstellen is geen optie want de installaties bevatten potentieel gevaarlijke stoffen zoals kwik, lood, asbest en radioactieve materialen en zolang deze platforms blijven staan, blijven ook de milieurisico’s van deze tikkende tijdbommen bestaan. Daar komt bij dat de Noordzee niet alleen een industriegebied is, maar ook een kwetsbaar ecosysteem.

Allseas – Pioneering Spirit

Het Rotterdamse Allseas ontwikkelde al in 2016 de Pioneering Spirit, een catamaranachtig schip dat complete platforms wereldwijd kan optillen en aan land brengen. De techniek is beschikbaar, maar er is te weinig publieke druk en politieke wil om de eigenaren te dwingen tot snelle en volledige verwijdering. Verder wakkert de EBN zelf voortdurend discussies aan over uitzonderingen, uitstel en alternatieve bestemmingen.

Overige kosten

Het verwijderen van de olieplatformen is overigens niet het enige kostenpostje. Want het definitief afsluiten van oude gas- en olieputten blijkt technisch veel ingewikkelder en kostbaarder te zijn dan gedacht. EBN waarschuwt zelf dat die werkzaamheden tot 60 procent duurder kunnen uitvallen dan eerder begroot.

Daarnaast ligt er nog eens ongeveer 4.000 kilometer aan pijpleidingen op de bodem van de Noordzee. Zo ontvangt de EVOS terminal in Amsterdam Oost zijn ruwe olie rechtstreeks van boorplatformen op de Noordzee. Het is de vraag in hoeverre EVOS ook eigenaar is van deze olieboorplatformen en pijpleidingen op de Noordzee en of deze olieboorplatformen en pijpleidingen ook opgenomen zijn in het overnameaanbod van het Indiaanse Adani aan EVOS. De kosten voor het verwijderen van de pijpleidingen kunnen anders voor Adani nog een prijzig grapje worden. Tenslotte is een ding zeker ook deze oliepijpleidingen kunnen daar niet eeuwig blijven liggen.